نظریه مشورتی ۷/۹۹/۱۱۹۸

مطابق ماده 458 دادگاه تجدیدنظر استان نمی¬ تواند مجازات تعزیری یا اقدامات تأمینی و تربیتی مقرر در حکم تجدیدنظرخواسته را تشدید کند؛ مگر در مواردی که مجازات مقرر در حکم نخستین بر خلاف جهات قانونی تا کمتر از حداقل میزانی باشد که قانون مقرر داشته و این امر مورد تجدیدنظرخواهی شاکی یا دادستان قرار گرفته باشد. در این موارد دادگاه تجدیدنظر با تصحیح حکم، حداقل مجا زات مقرر قانونی ر ا تعیین می کند. چنانچه دادگاه بدوی در جرمی که مستلزم تعیین رد مال است، به¬ رغم تعیین مجازات حبس نسبت به آن تعیین تکلیف نکرده و یا مقدار آن را برای مثال کم نوشته باشد و این امر مورد اعتراض شاکی خصوصی قرار گرفته باشد ،تر آیا در دادگاه تجدیدنظ ر می تواند در خصوص رد مال و یا افزایش آن تعیین تکلیف کند؟ آیا رد مال اساسا دارای ماهیت مجازات است یا این که واجد حقوقی است؟

اولا، حکم به»رد مال « هر چند ماهیت مجازات ندارد و از شمول ماده 458 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 خارج است، اما در مواردی که مقنن به صدور چنین حکمی بدون تقدیم دادخواست ضرر و زیان تصریح کرده است یا با وجود تقدیم دادخواست توسط مدعی خصوصی، دادگاه بدوی از صدور آن غفلت ورزیده است، از آنجاکه اساسا حکمی در مرحله نخستین صادر نشده است، به موجب ماده 435 قانو ن یادشده، دادگاه تجدیدنظر فقط به آنچه مورد تجدید نظرخواهی واقع و نسبت به آن رأی صادر شده است، اجازه رسیدگی دارد. بنابراین در فرض سؤال، دادگاه تجدید نظر مجاز به رسیدگی در این خصوص نیست؛ زیرا اساسا در مرحله بدوی رأیی در خصوص»رد مال «صادر نشده است و در نهای ت می¬ تواند تذکر لازم را در این خصوص به دادگاه بدوی بدهد و دادگاه بدوی باید در خصوص تقاضای رد تعیین تکلیف کند .مال ثانیا، در فرضی که دادگاه نخستین در محاسبه میزان رد مال اشتباه کرده باشد، مطابق ماده 457 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 دادگاه تجدید نظر اس تان رأی را اصلاح و آن را تأیید می کند و تذکر لازم را به دادگاه نخستین می.دهد دکتر احمد رفیعی مدیرکل حقوقی قوه قضاییه