نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۱/۱۲۲۴

1 - با توجه به مواد 114 و 115 و تبصره 2 ماده اخیر از قانون مجازات اسلامی )بخش مواد عمومی(، هرگاه متهم در جرایم موجب حد )غیر از قذف و محاربه( قبل از اثبات جرم، توبه کند و ندامت و اصلاح او محرز شود، حد ساقط می شود؛ به نظر می رسد در جرایم تعزیری درجه یک تا پنج و همچنین جرایم تعزیری که منصوص شرعی ب اشند، چنانچه مرتکب قبل از اثبات جرم توبه نماید و ندامت و اصلاح او برای قاضی محرز شود، به طریق اولی باید تعزیر ساقط شود؛ ولی از عبارات مواد قانونی مذکور و تبصره 2 چنین امری برداشت نمی شود، نظرتان چیست؟ 2 - اساسا قبل از اثبات جرم، اصل برائت حاکم است. بحث سقو ط مجازات چه معنا دارد؟ مقصود مقنن چه بوده است؟ 3 - آیا احراز توبه و ندامت به معنای احراز جرم نیست؟ پس قبل از اثبات چه معنا دارد؟

1 - اولا، با عنایت به صراحت ماده 115 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 ، »توبه مرتکب « حسب مورد در جرایم تعزیری درجه 6 ، 7 و 8 م وجب سقوط مجازات و در جرایم تعزیری درجه 5 به بالا می تواند از جهات تخفیف مجازات باشد و با لحاظ صراحت تبصره 2 ماده پیش گفته، اطلاق مقررات این ماده شامل تعزیرات منصوص شرعی نمی.شود ثانیا، مطابق احکام اسلام، توبه در جرایم مستوجب حد مسقط حد است و به طریق اولی مسقط تعزیر؛ با ای ن وجود قانونگذار بر پایه برخی مصالح اجتماعی و با اتخاذ رویکردی واقع بینانه در قبال جرایم تعزیری، در تعزیرات درجه یک تا پنج، توبه را مسقط تعزیر ندانسته است؛ اما در تعزیرات منصوص شرعی، با توجه به عبارت»اطلاق مقررات این ماده « در تبصره 2 ماده 115 قانون مجازات اسلامی مقصود قانونگذار از این عبارت، خروج حکم تعزیرات منصوص شرعی و توبه مرتکب در این تعزیرات، از شمول اطلاق موجود در این ماده است؛ به بیان دیگر قانونگذار در تبصره یادشده، اطلاق ماده مبنی بر این که»در جرایم تعزیری درجه ی ک تا پنج، توبه موج ب تخفیف مجازات است «و نیز اطلاق حکم تبصره یک این ماده مبنی بر این که»ت کرار جرم مانع بهره مندی از آثار توبه است « را از شمول احکام تعزیرات منصوص شرعی خارج کرده و توبه در تعزیرات منصوص را تابع احکام و مقررات خاص این تعزیرات دانسته است. نتیجه این که به جز ت عزیرات منصوص ش ،رعی اگر دادگاه توبه مرتکب را احراز کند، در جرایم تعزیری درجه شش تا هشت، مجازات ساقط و در سایر جرایم تعزیری، موجب تخفیف مجازات می.شود 2 و 3 - منظور از عبارت» قبل از اثبات جرم توبه ....متهم کند« ، مذکور در ماده 114 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 این است که متهم باید قبل از قطعیت حکم )قبل از صدور حکم قطعی( توبه کند و دادگاه رسیدگی کننده در هر مرحله از مراحل دادرسی؛ اعم از بدوی یا تجدید نظر، قبل از قطعیت حکم، توبه متهم و ندامت و اصلاح وی را احراز کند؛ زیرا مادام که حکم محکومیت کسی قطعی نشده است، نم ی¬ توان جرم او ثابت دانست و به همین جهت صدور کیفرخواست و نیز صدور رأی بدوی که قابل تجدید نظر ،را باشد» اثبات جرم «تلقی نمی.شود دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه