نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۱۰۱۲

1 - چنانچه نجات غریق تعمدا به وظیفه خود برای نجات غریق عمل نکند و پیش از این که غریق تلف شود، وی توسط فرد دیگری نجات یابد، آیا شروع به جرم موضوع ماده 295 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 محقق شده است؟ 2 - چنانچه رفتار مجرمانه ای که توسط م رتکب صورت گرفته و منتهی به نتیجه نشده است، در حد شروع به جرم باشد و اقدام صورت گرفته عنوان خاص جزایی در قانون داشته باشد، آیا متهم باید به عنوان شروع به جرم تعقیب شود و یا ارتکاب جرم تام صورت گرفته است؟ هرگاه مجازات شروع به جرم بیش از جرم واقع شده باشد، مج ا زات کدام یک از جرایم باید تعیین شود؛ شروع به جرم یا جرم خاص؟ 3 - چنانچه در شروع به جرم، شخصی که در حال ارتکاب جرم است به واسطه این که مورد نصیحت واقع شده و یا برای مثال با شنیدن صدای آژیر خودروی مأموران، از ادامه رفتار مجرمانه منصرف شود، انصراف وی ارادی م حسوب می شود یا غیر ارادی؟ 4 - در مورد اقدام آتش نشانی که برای خاموش کردن آتش در یک مسجد تعمدا اقدام نکرده تا قرآن ها در آتش سوزی از بین بروند؛ اما آتش توسط فردی دیگر خاموش شود، آیا می توان اقدام متهم را شروع به توهین به مقدسات دانست؟

1 و 4 - اولا، طبق ماده 2 قانون مجازات اسلام ی مصوب 1392 ، رفتار مجرمانه اعم از فعل یا ترک فعل است و امکان ارتکاب جرایم تام با ترک فعل وجود دارد؛ با عنایت به این که تحقق جرم تامی که با ترک فعل انجام می ،شود بدون شروع به اجرای آن متصور نیست؛ در نتیجه، شروع به اجرای جرم نیز با ترک فعل امکان پذیر است. ث ا نیا، در فرض سؤال، چنانچه نجات غریق توانایی نجات دادن فرد فرض سؤال را داشته باشد، با این حال به قصد قتل یا ایراد صدمه بدنی به وی برای نجات او اقدامی نکند و یا آتش نشان فرض سؤال با قصد توهین به مقدسات و به رغم توانایی، از خاموش کردن آتش خودداری کند، با احر از دیگر شرایط قانونی از جمله شرایط موضوع مواد 122 295 یادشده مرتکب، تحت عنوان شروع به جرم قابل تعقیب و مجازات است .قانون چنانچه شخصی که شروع به ارتکاب جرمی کرده است، به علت وجود عامل خارجی موفق به تکمیل عمل مجرمانه نشود، چنانچه عامل خارج از اراده مرتک ب به نحوی باشد که مرتکب جرم اصولا قادر به اتمام عملیات اجرایی جرم نباشد )همانند دستگیری وی توسط پلیس(، موضوع به عنوان شروع به جرم قابل تعقیب است؛ اما اگر عامل خارج از اراده مرتکب، عامل مادی مؤثر و بازدارنده از جرم نباشد؛ نصیحت مرتکب توسط فرد ثالث ،)مانند احساس ترحم، احساس گناه و یا ترس از مجازات به نحوی که مرتکب در این حالت همچنان می توانسته عمل مجرمانه را تکمیل کند؛ اما با اراده آزاد خود از ادامه عملیات مجرمانه منصرف شود(، موضوع، شروع به جرم نخواهد بود و چنین انصرافی، انصراف ارادی از ارتکاب جرم است. در ف رضی که فرد به علت وجود عامل خارجی همانند شنیدن صدای آژیر خودروی پلیس یا دزدگیر منزل دچار ترس شده و از تکمیل عمل مجرمانه باز ماند، چنین مواردی، امور موضوعی است و قاضی رسیدگی کننده باید به صورت موردی بررسی کند که آیا عدم تکمیل عمل مجرمانه، معلول تأثیر عامل بوده است یا خیر خ.ارجی ضمنا در خصوص سؤال 2، متعاقبا اعلام نظر خواهد شد دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه